Рус | Бел

Андрэй, г. Цюмень

8 Февраля 2016

Пытанне

Чуў, нібыта Нобелеўскі лаурэат Жарэс Алфраў – з Беларусі. Ці мае яшчэ хто-небудзь з “нобелеўцаў” беларускія карані?

Адказ

Нобелеўская прэмія - адна з найбольш прэстыжных міжнародных прэмій, якія штогод прысуджаецца за выдатныя навуковыя даследаванні, рэвалюцыйныя вынаходствы ці буйны ўклад у культуру або развіццё грамадства, што “прынесла найбольшую карысць чалавецтву”.

Да апошяга часу беларусаў на гэтым полі не было. Паспрабуем пашукаць сярод Нобелеўскіх лаўрэатаў хаця б ураджэнцаў з Беларусі ці асоб, родавыя карані якіх знаходзяцца на беларускай зямлі…

Іван Бунін паходзіў са старажытнага дваранскага роду, які бярэ свой пачатак з ХV стагоддзя з рыцарства ВКЛ, ганарыўся гэтым і пісаў у аўтабіяграфіі: «пра пачатак наш у «Гербоўніку дваранскіх родаў» сказана, між іншым, наступнае: «Род Буніна паходзіць ад Сымона Буткоўскага, мужа шляхетнага, які выехаў у XV ст. з Польшчы да вялікага князя Васіля Васільевіча».

"Нараджэнне ніяк не ёсць мой пачатак. Мой пачатак і ў той неспасціжнай для мяне цемры, у якой я быў ад зачацця да нараджэння, і ў маім бацьку, у маці, у дзядах, прадзедах, прашчурах, бо ж яны таксама я, толькі ў трохі іншай форме: Не раз адчуваў я сябе не толькі ранейшым сабою, –- дзіцем, калі быў хлопчыкам, юнаком, –- але і сваім бацькам, дзедам, прашчурам; у свой час нехта павінен і будзе адчуваць сябе – мною ".

Выбітны польскі паэт і мысліцель Чэслаў Мілаш сваёй радзімай лічыў Вялікае Княства Літоўскае, нягледзячы на тое што гэта дзяржава спыніла сваё існаванне больш чым за сто гадоў да нараджэння літаратара. У сваёй Нобелеўскай прамове ён казаў: «Выдатна нарадзіцца ў малой краіне, дзе прырода чалавечная і супамерная чалавеку, дзе на працягу стагоддзяў суіснавалі адзін з адным розныя мовы і розныя рэлігіі. Я маю на ўвазе Літву, зямлю міфаў і паэзіі. І хоць мая сям'я ўжо з XVI стагоддзя карысталася польскай мовай, як многія сем'і ў Фінляндыі шведскай, а ў Ірландыі ангельскай, і ў выніку я польскі, а не літоўскі паэт, але пейзажы, а можа быць, і духі Літвы ніколі мяне не пакідалі. Выдатна чуць з дзяцінства словы лацінскага набажэнства, пераводзіць у школе Авідзія, вучыцца каталіцкай дагматыцы і апалагетыцы. Дабраславёны той, каму дадзены быў лёсам у школьныя і універсітэцкія гады такі горад, якім быў Вільня, горад мудрагелісты, горад барочнай, італьянскай архітэктуры, перанесены ў паўночныя лясы, горад, дзе гісторыя захаваная ў кожным камені, горад сарака каталіцкіх касцёлаў, але і мноства сінагог, габрэі ў тыя часы называлі яго Ерусалімам поўначы. Толькі стаўшы універсітэцкім выкладчыкам у Амерыцы, я зразумеў, як шмат ўвайшло ў мяне з самых сцен нашага старога універсітэта, з застаўшыхся ў памяці формул рымскага права, з гісторыі і літаратуры даўняй Польшчы, якая здзіўляе маладых амерыканцаў сваімі асаблівасцямі: лагоднай анархіяй, гумарам, што раззбройвае лютыя спрэчкі, пачуццём арганічнай супольнасці, недаверам да ўсякай цэнтралізаванай улады»...

нобелеўскі лаўрэат

гады жыцця

тэма
тыка

год

за што

грамадзянства

       каментарый

Іван Бунін

1870.10.22 – 1953.11.08

літаратура

1933

за строгае майстэрства, з якім ён развівае традыцыі рускай класічнай прозы

Не меў грамадзянства

далёкія продкі з ВКЛ

Зэльман (Саламон) Ваксман

1888.07.22 – 1973.08.16

меды
цына

1952

за атрыманне стрэптаміцыну, першага эфектыўнага сродку для лячэння туберкулёзу

 

Віцебшчына

Сымон Каваль Сайман Сміт

1901.04.30 – 1985.07.08

эканоміка

1971

за эмпірычна абгрунтаванае тлумачэнне эканамічнага росту (прыдумаў тэрмін "валавы ўнутраны прадукт")

ЗША

нарадзіўся ў Пінску

Чэслаў Мілаш

1911.06.30 – 2004.08.14

літаратура

1980

з бясстрашнай празорлівасцю паказаў неабароненасць чалавека ў свеце,
што раздзіраецца канфліктамі

Поль
шча

нарадзіўся
на тэрыторыя
сучаснай Летувы

Леанід Кантаро-віч

1912.01.19 – 1986.04.07

эканоміка

1975

за ўклад у тэорыю аптымальнага
размеркавання рэсурсаў»

СССР

бацькі з Вільні

Менахем Бегін

1913.08.16 – 1992.03.09

прэмія міра

1978

за падрыхтоўку і заключэнне асноўных пагадненняў паміж Ізраілем і Егіптам

Ізраіль

нарадзіўся ў Брэсце
(Брэст-Літоўску)

Ілля Прыго-жын

1917.01.25 – 2003.05.28

хімія

1977

«За працы па тэрмадынаміцы незваротных працэсаў, асабліва за тэорыю дысіпатыўных структур»

Бельгія

Віцебшчына

Фрэдэрык Райнес

1918.03.16 – 1998.08.06

фізіка

1995

адкрыццё нейтрына

ЗША

бацькі з Ліды,
Гродзеншчына

Рычард Фейнман

1918.05.11 – 1988.02.15

фізіка

1965

за метад дыяграм Фейнмана ў квантавай тэорыі поля, з дапамогай якіх можна тлумачыць ператварэнне элементарных часціц

ЗША

 

Іцхак Рабін

1922.03.01 – 1995.11.04

прэмія міра

1994

за намаганні па дасягненню міру
на Блізкім Усходзе

Ізраіль

маці з Магілёва

Шымон Перэс

1923.08.02

прэмія міра

1994

за намаганні па дасягненню міру
на Блізкім Усходзе

Ізраіль

нарадзіўся ў Вішневе,
Міншчына

Арон Клуг

1926.08.11

химия

1982

за распрацоўку метаду крышталеграфічнай электроннай мікраскапіі і высвятленне структуры біялагічна важных комплексаў
нуклеінавая кіслата - бялок»

Вялікабрытанія

Зельва, Гродзеншчына

Марцін Пэрл

1927.06.24 – 2014.9.30

фізіка

1995

за адкрыцьцё шэрагу элементарных часьцінак, у тым ліку кваркаў, за адкрыцьцё таў-лептону

ЗША

бацька зь мястэчка
Пружаны

Жарэс Алфёраў

1930.03.15

фізіка

2000

за распрацоўку паўправадніковых гетэраструктур і стварэнне хуткіх
опта- і мікраэлектронных кампанентаў

Расія

нарадзіўся ў Віцебску

Джэром Фрыдман

1930.03.28

фізіка

1990

за піянерскія даследаванні глыбоканяпругкага рассейвання электронаў на пратонах і звязаных нейтронах, істотна важных для распрацоўкі кваркавай мадэлі ў фізіцы часціц

ЗША

 

Шэлдан Глэшаў

1932.01.05

фізіка

1979

наяўнасць слабых нейтральных токаў
паміж элементарнымі часціцамі

ЗША

бацькі з Бабруйска

Алан Хігер

1936.01.22

хімія

2000

распрацаваў метады атрымання электраправодных палімераў

ЗША

 

Святлана Алексіевіч

1948.05.31

літаратура

2015

за яе шматгалосную творчасць -
помнік цярпенню і мужнасці ў наш час

Беларусь

нарадзілася ў Станіславе,
бацька беларус

 

Для адміністратараў

Яндекс.Метрика

© ФНКА Беларусаў Расіі. 1999 — 2018 Федэральная нацыянальна-культурная аўтаномія Беларусаў Расіі.

Усе правы абаронены. Пры выкарыстанні любых матэрыялаў сайта, уключаючы графіку і тэксты, актыўная спасылка на belros.org абавязковая.

Калі вы лічыце, што парушаныя вашыя аўтарскія правы, просім паведаміць, каб мы маглі ўнесці неабходныя карэктывы.

Дата стварэння сайта — ліпень 2015 г. | Дызайн сайта | Вэб-майстар